HUKUKİ ARAÇ
Ceza Yargılaması Süreç Rehberi
Şikâyetten temyize kadar her aşamada ne olduğunu, haklarınızı ve önemli süreleri adım adım görün.
Aşağıda bir ceza dosyasının şikâyetten temyize kadar geçtiği aşamalar sırayla anlatılıyor. Kendi dosyanızın bulunduğu aşamayı seçin; o aşamada neler olduğunu, hangi haklarınızın bulunduğunu ve kaçırılmaması gereken süreleri görün.
Şikâyet veya ihbar
Savcılık, suç şüphesini şikâyet, ihbar ya da kolluğun tespitiyle öğrenir ve soruşturma başlar.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Şikâyet veya ihbar savcılığa ya da kolluğa sözlü veya yazılı yapılabilir.
- Savcı, kamu davası açıp açmamaya karar vermek için olayı araştırmaya başlar.
- Şüpheliye bu aşamada her zaman haber verilmez; ilk bilgi çoğu zaman ifadeye çağrıyla gelir.
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçilmesi soruşturmayı sona erdirebilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Şüpheli olarak müdafiden yararlanma hakkı soruşturmanın başından itibaren vardır.
- Suçtan zarar gören, savcılığa delil sunabilir ve vekil tutabilir.
Şikâyet süresi: fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay (TCK m.73)
İfadeye çağrı
Şüpheli, olayla ilgili anlatımı için kolluğa veya savcılığa çağrılır.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Çağrı genellikle telefonla veya çağrı kâğıdıyla yapılır.
- İfade öncesinde yüklenen suç ve haklar şüpheliye bildirilir.
- İfade tutanağa geçirilir ve okunarak imzalanır.
- Geçerli bir mazeret olmadan çağrıya uyulmazsa zorla getirme kararı verilebilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Susma hakkınız vardır; susmanız aleyhinize yorumlanamaz.
- İfadeye müdafi ile gidebilir, tutanağı okumadan imzalamayabilirsiniz.
- Kolluk önünde müdafi olmadan alınan ifade, müdafi huzurunda hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Yakalama ve gözaltı
Yakalanan kişi, soruşturmanın gerektirdiği hâllerde savcının kararıyla gözaltında tutulabilir.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Yakalanan kişiye yüklenen suç ve hakları derhâl bildirilir.
- Yakınlarına gözaltı bilgisi verilir.
- Gözaltı sonunda kişi serbest bırakılır ya da sulh ceza hâkimliğine sevk edilir.
- Toplu suçlarda savcı gözaltı süresini kanundaki sınırlar içinde uzatabilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Müdafi ile görüşme hakkı gözaltı boyunca vardır ve engellenemez.
- Gözaltı kararına, yakalamaya ve süre uzatımına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Gözaltı süresi: kural olarak 24 saat; toplu suçlarda en fazla 3 gün uzatma (CMK m.91)
Sulh ceza hâkimliği: tutuklama veya adli kontrol
Savcı tutuklama veya adli kontrol talep ederse şüpheli sulh ceza hâkimliğinde sorguya alınır.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Hâkim, kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeninin bulunup bulunmadığını değerlendirir.
- Sonuç; tutuklama, adli kontrol veya serbest bırakma olabilir.
- Tutuklama kararı gerekçeli olmalı ve ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır.
- Tutukluluk, soruşturma boyunca belirli aralıklarla yeniden incelenir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Tutuklama istenen şüphelinin müdafii yoksa, baro tarafından müdafi görevlendirilir.
- Tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz edilebilir; itirazı asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler. Her aşamada tahliye istenebilir.
İtiraz süresi: kararın öğrenilmesinden itibaren 2 hafta (CMK m.268)
Soruşturmanın sonu: KYOK veya iddianame
Deliller toplandıktan sonra savcı ya kovuşturmaya yer olmadığına karar verir ya da iddianame düzenler.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verilir.
- Yeterli şüphe varsa iddianame hazırlanarak görevli mahkemeye gönderilir.
- Mahkeme iddianameyi eksik veya hatalı bulursa savcılığa iade eder.
- Kanunda sayılan suçlarda bu aşamadan önce uzlaştırma yoluna gidilebilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Suçtan zarar gören, KYOK kararına sulh ceza hâkimliği nezdinde itiraz edebilir.
- Şüpheli, soruşturma boyunca lehine delillerin toplanmasını isteyebilir.
KYOK'a itiraz: tebliğden itibaren 2 hafta (CMK m.173)
Kovuşturma ve duruşma
İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar; şüpheli artık sanıktır ve dava mahkemede görülür.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Mahkeme tensip ile duruşma gününü belirler ve tarafları çağırır.
- Sanığın sorgusu yapılır, tanıklar dinlenir ve deliller tartışılır.
- Savcı esas hakkındaki mütalaasını verir; sanık ve müdafii savunma yapar.
- Hüküm öncesinde son söz sanığa verilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Dosyayı müdafi aracılığıyla inceleyebilir, delil toplanmasını isteyebilirsiniz.
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda müdafi zorunludur.
Hüküm: beraat, mahkûmiyet veya HAGB
Duruşmanın sonunda mahkeme hükmünü açıklar.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Suçun işlendiği sabit değilse veya bir hukuka uygunluk nedeni varsa beraat kararı verilir.
- Mahkûmiyet hâlinde ceza, hafifletici nedenler ve indirimler belirlenir.
- Kanuni şartlar varsa hapis cezası ertelenebilir veya seçenek yaptırıma çevrilebilir.
- İki yıl veya daha az ceza hâlinde, şartlar varsa hükmün açıklanması geri bırakılabilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- İstinaf ve temyiz süreleri gerekçeli kararın tebliğiyle başlar; tebliğ tarihi kayda alınmalıdır.
- Hükmün açıklandığı duruşmada kanun yoluna başvuru niyetinin tutanağa geçirilmesi de mümkündür.
İstinaf
İlk derece mahkemesinin hükmü, bölge adliye mahkemesinde olay ve hukuk yönünden incelenir.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Başvuru, hükmü veren mahkemeye dilekçe veya tutanağa geçirilecek beyanla yapılır.
- Bölge adliye mahkemesi dosya üzerinden ya da duruşma açarak inceleme yapabilir.
- Başvuru esastan reddedilebilir, hüküm bozulabilir veya yeniden hüküm kurulabilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Yalnız sanık lehine yapılan başvuruda, yeni hüküm önceki hükümden ağır olamaz.
- İstinaf dilekçesinde itiraz noktalarının açıkça yazılması incelemeyi kolaylaştırır.
İstinaf süresi: gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren 2 hafta (CMK m.273)
Temyiz
Bölge adliye mahkemesi kararları, kanundaki sınırlar içinde Yargıtay'da hukuka uygunluk yönünden incelenir.
BU AŞAMADA NE OLUR?
- Kanunda sayılan bazı kararlar temyiz edilemez; bu konu her dosyada ayrıca kontrol edilir.
- Yargıtay kural olarak dosya üzerinden inceleme yapar.
- Karar onanabilir veya bozulabilir; bozma hâlinde dosya yeniden yargılama için gönderilir.
HAKLAR VE DİKKAT EDİLECEKLER
- Temyiz dilekçesinde hukuka aykırılık nedenleri gösterilmelidir.
- Yalnız sanık lehine yapılan temyizde aleyhe bozma yasağı geçerlidir.
Temyiz süresi: gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren 2 hafta (CMK m.291)
Bu araç genel bilgi vermek için hazırlanmıştır ve tarayıcınızda çalışır; yazdığınız hiçbir bilgi kaydedilmez ya da bir yere gönderilmez. Somut dosyada görev, süre ve usul, dosyanın kendi koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.