KISA CEVAP
Süreli hapis cezalarında hükümlü, kural olarak cezasının yarısını iyi hâlli geçirirse koşullu salıverilir. Kasten öldürme, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti, örgüt ve terör suçlarında bu oran üçte iki ya da dörtte üçtür. Koşullu salıverilmeye bir yıl kala da açık cezaevindeki hükümlü denetimli serbestliğe ayrılabilir. Kısacası cezaevinde fiilen geçen süre, hükmedilen cezadan çoğu zaman belirgin şekilde kısadır.
İnfaz nasıl hesaplanır?
Mahkemenin verdiği ceza ile cezaevinde geçirilecek süre aynı şey değil. Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet başsavcılığının infaz bürosu bir müddetname hazırlar; bu belgede koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihleri yazar. Hesap üç adımda yapılır:
- Koşullu salıverilme süresi bulunur. Cezanın suç türüne göre belirlenen oranı alınır (5275 sayılı Kanun m.107 ve m.108).
- Mahsup yapılır. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında ve tutuklulukta geçen her gün bu süreden düşülür (TCK m.63).
- Denetimli serbestlik süresi çıkarılır. Koşullu salıverilmeye bir yıl ya da daha az kalan iyi hâlli hükümlü, talep ederse kalan süreyi dışarıda denetimli serbestlikle geçirir (m.105/A).
Suç türüne göre koşullu salıverilme oranları
| Suç | Süreli hapis | Müebbet / ağırlaştırılmış müebbet |
|---|---|---|
| Genel kural | Yarısı | 24 yıl / 30 yıl |
| Kasten öldürme, işkence, eziyet, 87/2-d yaralama, cinsel saldırının temel hâli, cinsel taciz, özel hayata karşı suçlar, casusluk | Üçte ikisi | 24 yıl / 30 yıl |
| Örgüt kurma, yönetme ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar | Üçte ikisi | 30 yıl / 36 yıl |
| Nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti | Dörtte üçü | 33 yıl / 39 yıl |
| Terör suçları | Dörtte üçü | 30 yıl / 36 yıl |
| Mükerrirler | Üçte ikisi (ikinci defa tekerrürde dörtte üçü) | 33 yıl / 39 yıl |
Çocukken işlenen suçlarda örgüt, terör ve 108. maddenin dokuzuncu fıkrasındaki ağırlaştırılmış oranlar uygulanmaz; bu suçlarda çocuklar için oran üçte ikidir. Ayrıca 15 yaşını doldurmamış hükümlünün kurumda geçirdiği bir gün, iki gün sayılır. 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun, kasten öldürme, m.102, m.103, m.188 ve m.220 suçlarını bu kuralın dışına çıkardı.
Denetimli serbestlik ve suç tarihi
Denetimli serbestlik süresi suçun işlendiği tarihe göre değişir. Hesaplamada en çok yanlış yapılan nokta da burasıdır:
30.03.2020 VE ÖNCESİ
3 yıl
Kasten öldürme, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti, terör ve devlete karşı suçlar gibi istisnalar dışında (geçici m.6).
31.03.2020 SONRASI
1 yıl
Genel kural. 31.07.2023'e kadar işlenen suçlarda geçici m.10/6 şartlarıyla 3 yıl erken yararlanma da vardır.
04.06.2025 VE SONRASI
1 yıl + onda bir şartı
Kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri, en az 5 gün cezaevinde geçirilmelidir.
VARSAYIMSAL ÖRNEK
2024'te işlenen nitelikli hırsızlık suçundan 6 yıl hapis cezası alan, 4 ay tutuklu kalmış bir hükümlüyü düşünelim. Oran yarı olduğundan koşullu salıverilme süresi 3 yıldır. Tutuklulukta geçen 4 ay düşülünce 2 yıl 8 ay kalır. Bunun son 1 yılı denetimli serbestlikle geçirilebileceği için cezaevinde kalınacak süre yaklaşık 1 yıl 8 aydır.
Hesabı değiştiren durumlar
- Birden fazla ceza: Cezalar toplanır, ancak kurumda geçirilecek süre için kanunda üst sınırlar vardır (m.107/3). Bu araç tek bir hüküm için hesap yapar.
- İyi hâl: Koşullu salıverilme için kurumdaki sürenin iyi hâlli geçirilmesi şarttır; disiplin cezaları tarihleri öteleyebilir.
- Açık cezaevine ayrılma: Denetimli serbestlik için kural olarak açık cezaevinde bulunmak gerekir. Açık kuruma ayrılma şartları ayrıca değerlendirilir.
- Özel durumlar: 0–6 yaş arası çocuğu olan kadın hükümlüler ile ağır hasta, engelli veya yaşlı hükümlüler için daha uzun denetimli serbestlik ve konutta infaz imkânları vardır (m.105/A-3, m.110).
Koşullu salıverilme döneminde yeni bir kasıtlı suç işlenmesi, kalan cezanın aynen çektirilmesi sonucunu doğurur. Hükmün kesinleşmesinden sonraki süreç için istinaf ve temyiz, tutukluluk dönemi için tutukluluğa itiraz yazılarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.105/A, m.107, m.108, geçici m.6, geçici m.9, geçici m.10, geçici m.11 (mevzuat.gov.tr)
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m.17; 5237 sayılı TCK m.63
- 7550 sayılı Kanun (RG 04.06.2025), 7571 sayılı Kanun (RG 25.12.2025), 7593 sayılı Kanun (RG 18.08.2026)