KISA CEVAP
Hırsızlık TCK m.141'de düzenlenir; temel hâlin cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir ve bu hâl uzlaştırma kapsamındadır. Konutta, işyerinde, kilitli yerde, araç içinde, bilişim sistemiyle veya kilit açılarak işlenen nitelikli hırsızlıkta ceza m.142'ye göre üç ila yedi ya da beş ila on yıl hapistir; gece vakti işlenmesi cezayı yarı oranında artırır (m.143). Dosyalar kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür; yalnızca enerji hırsızlığında (m.142/3) ağır ceza mahkemesi görevlidir. Zararın giderilmesi m.168'e göre cezada üçte ikiye kadar indirim sağlayabilir.
Suç neyi kapsar
TCK m.141'e göre zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kişi hırsızlık suçunu işler. Tanımdaki her kelime ayrı bir tartışma konusudur.
"Zilyet" kavramı malın sahibini değil, mal üzerinde fiili hâkimiyeti olan kişiyi ifade eder. Kiracının evindeki eşya ya da kasiyerin elindeki para bu kapsamdadır. "Taşınır mal" ifadesi ekonomik değeri olan her eşyayı içine alır; enerji de taşınır mal sayılır ve kanun bunu ayrıca düzenler.
Hırsızlığı yağmadan ayıran şey, malın alınması sırasında kişiye karşı cebir veya tehdit kullanılmamasıdır. Cebir veya tehdit varsa suç yağma olur ve hem ceza hem görevli mahkeme değişir. Malın kişiye zaten teslim edilmiş olduğu durumlarda ise güveni kötüye kullanma, hile ile alınmışsa dolandırıcılık tartışılır.
Suçun unsurları
- Konu: Başkasına ait taşınır bir mal. Failin kendi malı veya sahipsiz eşya hırsızlığın konusu olamaz. Paydaş olunan mal ayrıca m.144'te düzenlenir.
- Fiil: Malı bulunduğu yerden almak, yani zilyedin hâkimiyetinden çıkarıp failin hâkimiyetine geçirmek. Suç bu anda tamamlanır.
- Rıza yokluğu: Zilyedin rızası varsa suç oluşmaz.
- Manevi unsur: Kast ve yarar sağlama maksadı. Malı geçici kullanıp iade etmek amacı varsa m.146'daki kullanma hırsızlığı gündeme gelir.
Suçun tamamlanıp tamamlanmadığı uygulamada sık tartışılır. Malın alınıp failin hâkimiyetine geçtiği anda suç tamamlanmış sayılır; alma hareketine başlanıp mal ele geçirilemezse teşebbüs söz konusu olur ve TCK m.35'e göre indirim uygulanır. Mağazadan çıkış kapısında yakalanma gibi olaylarda bu ayrım cezayı belirgin biçimde değiştirir.
Cezalar ve nitelikli hâller
Aşağıdaki değerler TCK m.141–147'nin yürürlükteki metninden alınmıştır. 2024–2026 arasında yürürlüğe giren 7499, 7531, 7550, 7571 ve 7593 sayılı Kanunlar bu maddelerin metnini değiştirmedi; son önemli değişiklik 2014 tarihli 6545 sayılı Kanunla yapılmıştır.
| Madde | Durum | Yaptırım |
|---|---|---|
| 141 | Temel hâl | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis |
| 142/1 | Kamu kurumunda, ibadet yerinde, kamu hizmetine tahsis edilmiş eşya; toplu taşıma aracında veya durak ve istasyonlarda; afet için hazırlanan eşya; âdet, tahsis veya kullanım gereği açıkta bırakılmış eşya | 3 yıldan 7 yıla kadar hapis |
| 142/2 | Malını koruyamayacak durumdaki kişiden; elde veya üstte taşınan eşyayı çekip alarak ya da özel beceriyle; afet veya kargaşadan yararlanarak; taklit anahtar veya aletle kilit açarak; bilişim sistemi kullanarak; tanınmamak için tedbir alarak veya resmî sıfat takınarak; büyük ya da küçükbaş hayvan; kilitli veya bina ve eklentilerinde muhafaza altındaki eşya | 5 yıldan 10 yıla kadar hapis; çekip alma kendini savunamayacak kişiye karşıysa üçte bire kadar artırım |
| 142/3 | Sıvı veya gaz hâlindeki enerji ve bunlara ait tesisler | 5 yıldan 12 yıla kadar hapis; örgüt faaliyeti çerçevesinde ceza yarı oranında artırılır ve 10.000 güne kadar adli para cezası |
| 142/5 | Haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımında kamu hizmetinin aksaması | Ceza yarısından iki katına kadar artırılır |
| 143 | Gece vakti işlenmesi | Ceza yarı oranında artırılır |
| 144 | Paydaş veya elbirliğiyle malik olunan mal; hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili | Şikâyet üzerine 2 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası |
| 145 | Malın değerinin az olması | Cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir |
| 146 | Kullanma hırsızlığı | Şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir; mal suç işlemek için kullanılmışsa uygulanmaz |
| 147 | Ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için | Cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir |
Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat önceye kadar süren zaman dilimidir (TCK m.6/1-e). Olayın saati, kamera kaydı veya baz istasyonu verisiyle netleştirilemiyorsa bu artırımın uygulanması tartışmalı hâle gelir.
Hırsızlık amacıyla konuta girilmesi veya kapı, pencere gibi eşyaya zarar verilmesi hâlinde konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçları için şikâyet aranmaz (m.142/4). Bu yüzden konuttan hırsızlık dosyalarında genellikle üç ayrı suçtan yargılama yapılır.
Nitelikli hâllerde sık tartışılan noktalar
Bina ve eklentileri: 142/2-h, bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşyayı kapsar. Bahçe, avlu, apartman ortak alanları ve bodrum katlarının "eklenti" sayılıp sayılmadığı, alanın çevrili ve korunaklı olup olmadığına göre değerlendirilir. Açıkta bırakılmış bir bisikletle kilitli bir depoda duran bisiklet aynı hükme tabi değildir.
Araç içinden hırsızlık: Kilitli bir aracın içinden eşya alınması uygulamada 142/2-h kapsamında değerlendirilir. Aracın kilitli olmadığı durumlarda ise bu bent tartışmalı hâle gelir.
Bilişim sistemi kullanılarak hırsızlık: Başkasına ait banka bilgileriyle para transferi gibi fiiller 142/2-e kapsamında tartışılır. Bu dosyalar banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılması (m.245) ve bilişim sistemine girme (m.243) suçlarıyla iç içe geçer; doğru nitelendirme için fiilin nasıl gerçekleştirildiğine bakılır. Bilişim suçları sayfamızda bu ayrımı anlattık.
Yankesicilik ve çekip alma: Elde veya üstte taşınan eşyanın özel beceriyle ya da çekip alınması 142/2-b'ye girer. Çekip alma sırasında kişiye yönelik bir cebir varsa olay yağmaya dönüşebilir. Kapkaç olaylarında cebrin eşyaya mı yoksa kişiye mi yöneldiği bu yüzden önem taşır.
Daha az ceza ve cezasızlık hâlleri
Alacak tahsili ve paydaş mal (m.144): Kişi, hukuki bir ilişkiye dayanan alacağını almak için borçlunun malını alırsa ya da ortak malik olduğu malı alırsa ceza belirgin biçimde düşer ve takibat şikâyete bağlı olur. Alacağın gerçek ve hukuki bir ilişkiye dayanması şarttır.
Değer azlığı (m.145): Kanun belirli bir tutar öngörmez. Malın değeri, suçun işleniş biçimi ve özellikleri birlikte değerlendirilir. Değer çok azsa mahkeme cezadan vazgeçebilir. Bu hüküm nitelikli hırsızlıkta da uygulanabilir.
Zorunluluk (m.147): Açlık gibi ağır ve acil bir ihtiyaç için işlenen hırsızlıkta indirim yapılabilir veya ceza verilmeyebilir.
Yakın akrabalar (m.167): Hırsızlık, ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Ayrılık kararı verilmiş eşin, aynı konutta yaşamayan kardeşin veya aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen gibi akrabaların zararına işlenmişse takibat şikâyete bağlıdır ve ceza yarı oranında indirilir.
Uzlaşma, etkin pişmanlık ve HAGB
CMK m.253/1-b, temel hırsızlık suçunu (m.141) uzlaştırma kapsamına alır. Nitelikli hırsızlık (m.142) bu listede yer almaz ve uzlaştırmaya tabi değildir. Şikâyete bağlı olan m.144 ve m.146 hâlleri ise CMK m.253/1-a uyarınca uzlaştırma kapsamında değerlendirilir. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi yoluna gidilmez (CMK m.171/2).
Etkin pişmanlık (m.168) hırsızlık dosyalarında en etkili araçlardan biridir. Fail, azmettiren veya yardım eden kişi bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse:
| Zararın giderildiği zaman | İndirim |
|---|---|
| Suç tamamlandıktan sonra, kovuşturma başlamadan önce | Cezanın üçte ikisine kadar |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce | Cezanın yarısına kadar |
Kovuşturma evresi iddianamenin kabulüyle başlar; bu yüzden ödemenin tarihi indirim oranını doğrudan belirler. Zarar kısmen giderilmişse indirim için mağdurun rızası da gerekir (m.168/4). Malın kolluk tarafından ele geçirilip sahibine iade edilmesi, failin kendi iradesiyle gerçekleşmediği için kural olarak etkin pişmanlık sayılmaz. Şartları etkin pişmanlık yazımızda anlattık.
Etkin pişmanlık ve takdiri indirimden sonra ceza iki yıl veya altına inerse hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231) gündeme gelir. Bunun da şartlarından biri zararın giderilmesidir. Temmuz 2026'da 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen madde uyarınca HAGB kararına karşı istinaf yoluna gidilebilir.
VARSAYIMSAL ÖRNEK
Bayraklı'da gece saat 02.00'de bir apartmanın kilitli bodrum deposundan bisiklet alınıyor. Fail, kamera kaydıyla tespit ediliyor ve soruşturma aşamasında bisikleti sahibine kendisi geri getiriyor.
Olay 142/2-h ve m.143 kapsamında değerlendirilir; temel ceza beş yıldan başlar ve gece artırımı uygulanır. Zararın kovuşturma başlamadan tamamen giderilmesi m.168/1 uyarınca üçte ikiye kadar indirim imkânı verir. Nitelikli hırsızlık olduğu için uzlaştırma yoluna gidilmez; ama indirimlerle birlikte HAGB tartışılabilir hâle gelebilir.
Tutuklama ve deliller
Hırsızlık (m.141, m.142), CMK m.100/3'teki katalog suçlar arasındadır. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Bu, tutuklamanın otomatik olduğu anlamına gelmez; özellikle temel hırsızlık ve zararın giderildiği dosyalarda adli kontrol tedbirlerinin yeterli olup olmadığı tartışılmalıdır. Tutuklama kararına karşı itiraz süresi iki haftadır (CMK m.268); ayrıntılar tutukluluğa itiraz yazımızda.
Hırsızlık dosyalarında delillerin büyük kısmı kamera kayıtları, parmak izi ve DNA incelemesi, baz istasyonu kayıtları ve çalınan malın kimde ele geçirildiğinden oluşur. Çalıntı malın sonradan bir kişide bulunması tek başına o kişinin hırsız olduğunu göstermez; olay suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m.165) kapsamında da kalabilir.
Görevli mahkeme, zamanaşımı ve kanun yolu
5235 sayılı Kanunun 12. maddesi hırsızlığı ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar arasında saymaz; görev cezanın üst sınırına göre belirlenir ve artırımlar hesaba katılmaz (5235 m.14). Buna göre m.141, 142/1 ve 142/2 dosyaları asliye ceza mahkemesinde görülür. Enerji hırsızlığında (142/3) üst sınır on iki yıl olduğundan ağır ceza mahkemesi görevlidir.
Dava zamanaşımı temel hırsızlıkta sekiz yıl, nitelikli hırsızlıkta on beş yıldır (TCK m.66). Hükme karşı istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273).
Bir İzmir ceza avukatı olarak hırsızlık dosyalarında ilk iş olarak nitelendirmeye bakıyoruz: eşyanın gerçekten "muhafaza altında" olup olmadığı, olayın saatinin gece vaktine girip girmediği ve zararın ne zaman giderilebileceği, cezayı yıllarca değiştirebiliyor.
Sık sorulan sorular
Hırsızlık suçunda uzlaşma var mı?
Temel hırsızlık (m.141) uzlaştırma kapsamındadır. Konuttan, kilitli yerden, araç içinden veya bilişim sistemiyle yapılan nitelikli hırsızlık (m.142) ise uzlaştırmaya tabi değildir; bu dosyalarda etkin pişmanlık öne çıkar.
Çalınan malı geri vermek davayı düşürür mü?
Düşürmez, ama etkin pişmanlık şartları varsa cezada indirim sağlar: kovuşturma başlamadan önce üçte ikiye, sonra yarıya kadar. Temel hırsızlıkta mağdurla uzlaşma sağlanırsa dosya kapanabilir.
Market hırsızlığında değer azlığı nedeniyle ceza verilmeyebilir mi?
Verilmeyebilir. TCK m.145, malın değerinin azlığı nedeniyle indirime veya ceza vermekten vazgeçmeye imkân tanır. Kanunda belirli bir tutar yoktur; mahkeme somut olaya göre karar verir.
Babasının parasını alan çocuk cezalandırılır mı?
TCK m.167 uyarınca üstsoyun zararına işlenen hırsızlıkta ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Bu kural yağma ve nitelikli yağmada uygulanmaz.
Hırsızlık davasına hangi mahkeme bakar?
Temel ve nitelikli hırsızlıkta asliye ceza mahkemesi; elektrik, doğalgaz gibi enerji hırsızlığında (m.142/3) ağır ceza mahkemesi.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.6, m.35, m.66, m.141, m.142, m.143, m.144, m.145, m.146, m.147, m.165, m.167, m.168 – mevzuat.gov.tr
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100, m.171, m.231, m.253, m.268, m.273 – mevzuat.gov.tr
- 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m.12, m.14 – mevzuat.gov.tr
- 6545 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 28 Haziran 2014) m.62 ve m.63
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir. Her dosyanın delil durumu ve usul özellikleri farklıdır; somut bir olayda sonuç, dosyanın kendi koşullarına göre değerlendirilir.
