Emniyette ifade verirken nelere dikkat edilmeli?

İfade ile sorgu arasındaki fark

Günlük dilde ikisi de "ifade vermek" diye anılır, ama kanun bunları ayırır. Fark, beyanı kimin aldığına göre belirlenir.

Her iki işlemde de aynı kurallar uygulanır: haklar hatırlatılır, yasak yöntemler kullanılamaz, beyan tutanağa bağlanır (m.147, m.148). Ancak delil değeri bakımından aralarında önemli bir fark vardır. Bunu aşağıda müdafisiz ifade başlığında anlatıyoruz.

İfadeye nasıl çağrılırsınız?

İfadesi alınacak kişi davetiye ile çağrılır. Davetiyede çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.145). Çağrıldığı hâlde gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir; bu karar kişinin kim olduğunu, suçu ve zorla getirme nedenini içerir (m.146).

Uygulamada çağrı çoğu zaman bir telefonla yapılır: "Bir dosyayla ilgili karakola uğrar mısınız?" Bu noktada iki soruyu sormak yerinde olur. Hangi dosya için çağrılıyorum? Tanık olarak mı, şüpheli olarak mı dinleneceğim? Cevaba göre hazırlık da değişir.

Tanık olarak çağrılmak ile şüpheli olmak farklıdır

Tanık, olaya ilişkin bildiklerini anlatan kişidir ve doğruyu söylemekle yükümlüdür. Yalan beyan ayrı bir suç oluşturabilir. Bununla birlikte tanık da kendisini veya kanunda sayılan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinebilir (CMK m.48).

Şüpheli ise suç şüphesi altındaki kişidir; doğruyu söyleme yükümlülüğü yoktur, susma hakkı vardır ve müdafi yardımından yararlanır.

Uygulamada bu ayrım en çok banka hesabı, telefon hattı ya da araç gibi bir şeyin başkası tarafından kullanıldığı dosyalarda bulanıklaşır. Kişi önce "hesap sahibi olarak bilgisine başvurulmak üzere" çağrılır, görüşme ilerledikçe kendisi de şüpheli konumuna düşer. Çağrıldığınız sıfatı ifadenin başında sormak ve tutanağa hangi sıfatla dinlendiğinizin yazıldığını kontrol etmek, sonraki tartışmaları baştan önler.

Susma hakkı nasıl kullanılır?

İfadeden önce size yüklenen suç hakkında açıklama yapmamanın kanuni hakkınız olduğu söylenir (m.147/1-e). Susmak için gerekçe göstermeniz gerekmez. "Avukatımla görüşmeden beyanda bulunmayacağım" demek yeterlidir.

Kimliğinize ilişkin sorular bunun dışındadır; bunlara doğru cevap vermek zorundasınız (m.147/1-a). Susma hakkı kısmi de kullanılabilir. Bazı sorulara cevap verip bazılarında susmak mümkündür. Yalnız şunu bilmek gerekir: söylediğiniz her cümle tutanağa geçer ve sonradan geri almak kolay değildir.

Anayasa'nın 38. maddesi de kimsenin kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya zorlanamayacağını güvence altına alır. Diğer haklar için şüpheli ve sanık hakları yazısına bakabilirsiniz.

İfadeden önce suçlamayı ve dosyayı öğrenmek

İfade alan görevli, size yüklenen suçu anlatmak zorundadır (m.147/1-b). "Şikâyet var, anlat bakalım" yaklaşımı kanunun aradığı açıklama değildir. Hangi eylemle, ne zaman ve nerede suçlandığınızı bilmeden savunma yapamazsınız.

Müdafi, soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir (m.153/1). Kanunda sayılan bazı ağır suçlarda bu yetki hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Kısıtlama olsa bile şüphelinin ifade tutanakları, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ait tutanaklar müdafiden saklanamaz (m.153/3).

Uygulamada avukatla ifadeye gitmenin en somut faydası budur: avukat ifadeden önce dosyaya bakar, suçlamanın neye dayandığını görür ve size hangi konularda konuşmanın, hangilerinde susmanın daha doğru olacağını anlatır.

Avukatınız henüz gelmemişse, ifadenin onun gelişine kadar bekletilmesini isteyebilirsiniz. Bu talep bir direnme sayılmaz; kanunun size tanıdığı müdafi hakkının olağan kullanımıdır. Gözaltındaysanız kanuni gözaltı süresi bu bekleme sırasında da işlemeye devam eder; avukat beklendiği için süre uzamış sayılmaz.

Müdafisiz emniyet ifadesinin değeri

Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

CMK m.148/4

Bu kural şunu söyler: avukatsız kolluk ifadesi, siz onu hâkim ya da mahkeme önünde kabul etmedikçe mahkûmiyet hükmünün dayanağı olamaz. Ancak kural, dosyadaki diğer delilleri ortadan kaldırmaz. Kamera kaydı, tanık beyanı ya da bilirkişi raporu ayrıca değerlendirilir.

İki kural daha bilinmeli:

• Aynı olayla ilgili yeniden ifade alınması gerekirse bunu ancak Cumhuriyet savcısı yapabilir (m.148/5). Kolluk aynı kişiyi aynı olay için ikinci kez dinleyemez.
• Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda, çocuklarda ve kendini savunamayacak derecede malul kişilerde müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir (m.150/2-3).

Kötü muamele, aldatma, yorma ya da kanuna aykırı vaatle alınan ifade ise rıza olsa bile delil değildir (m.148/1-3). Bu konuda hukuka aykırı delil sayfasında ayrıntılı bilgi var.

İfadeye giderken nelere hazırlıklı olmalı?

Çağrı telefonla geldiyse çoğu kişi "nasılsa bilgi verip çıkarım" düşüncesiyle hazırlıksız gider. Oysa ifade, dosyanın ilk ve çoğu zaman en çok okunan belgesidir. Yanınızda bulunması yararlı olanlar:

• Kimlik belgeniz
• Olayla ilgili elinizdeki belgeler: mesajlaşmalar, dekontlar, sözleşmeler, fotoğraflar
• Olay saatinde nerede olduğunuzu gösterebilecek kişilerin adları ve iletişim bilgileri
• Kaybolma ihtimali olan delillerin listesi (kamera kaydı bulunan işyerleri, tanıklar)

Son madde önemlidir. Delillerin toplanmasını isteme hakkınızı kullanırken talebinizi somutlaştırmanız gerekir. "Lehime deliller toplansın" demek yerine "şu adresteki işyerinin olay saatine ait kamera kaydı istensin" demek, talebin tutanağa ve dosyaya işe yarar biçimde girmesini sağlar.

Savcılıkta ifade ve sonrası

Kollukta ifadesi alınan şüpheli, gözaltındaysa savcılığa sevk edilir. Aynı olay için yeniden ifade alınması gerekirse bunu yalnızca savcı yapabilir (m.148/5). Savcılık ifadesinde de haklar yeniden hatırlatılır ve müdafi hazır bulunabilir.

Savcı ifadeden sonra kişiyi serbest bırakabilir ya da tutuklama veya adli kontrol istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edebilir. Hâkim önündeki beyan artık "sorgu"dur. Kollukta avukatsız verilmiş bir ifadenin doğrulanıp doğrulanmayacağı, ilk kez çoğu zaman bu aşamada gündeme gelir. Bu nedenle sorgu öncesinde emniyet ifadesinin içeriğini avukatınızla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.

İfade tutanağı: okumadan imzalamayın

İfade bir tutanağa bağlanır ve kanun tutanakta bulunması gerekenleri sayar (m.147/1-i):

1. İfadenin alındığı yer ve tarih
2. Hazır bulunanların isim ve sıfatları, ifade verenin açık kimliği
3. Hakların hatırlatılıp hatırlatılmadığı; hatırlatılmadıysa nedeni
4. Tutanağın ifade veren ve hazır olan müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı
5. İmzadan çekinilmişse nedenleri

İfade işlemlerinin kaydında teknik imkânlardan yararlanılır (m.147/1-h). Tutanakta söylemediğiniz bir cümle, eksik yazılmış bir açıklama ya da yanlış bir saat varsa, imzalamadan önce düzeltilmesini isteyin. Düzeltme yapılmıyorsa imzadan çekinebilirsiniz; bu durumda nedeni tutanağa yazılır.

İfade sonrası dosyanın nasıl ilerleyeceğini soruşturma ve kovuşturma yazısında, adım adım akışı ise süreç rehberinde bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.2, 48, 145, 146, 147, 148, 150, 153 (mevzuat.gov.tr)
• 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.38 (mevzuat.gov.tr)
• Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.23, 24

YAZAR

Av. Umut Tekin

İzmir Barosu · Sicil No: 17343 · Mesleki bilgiler

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir. Her dosyanın delil durumu ve usul özellikleri farklıdır; somut bir olayda sonuç, dosyanın kendi koşullarına göre değerlendirilir.