KISA CEVAP
Ceza muhakemesinde arama, makul şüphe varsa hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının, savcıya ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir. Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda ise kolluk amirinin emri yetmez; hâkim kararı ya da savcının yazılı emri gerekir (CMK m.119). Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar (CMK m.127).
Arama nedir, hangi şartla yapılır?
Arama, bir kişinin üstünde, eşyasında, konutunda, işyerinde veya ona ait diğer yerlerde, şüpheliyi yakalamak ya da suç delillerini elde etmek amacıyla yapılan bir koruma tedbiridir. Kişinin özel hayatına ve konut dokunulmazlığına doğrudan dokunduğu için kanun bunu sıkı usullere bağlamıştır.
CMK m.116'ya göre şüphelinin yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği konusunda makul şüphe varsa arama yapılabilir. Bu ölçüt 2014'te kısa bir süre “somut delillere dayalı kuvvetli şüphe” olarak değiştirilmiş, aynı yılın sonunda yeniden “makul şüphe”ye döndürülmüştü. Bugün geçerli ölçüt makul şüphedir. Makul şüphe, soyut bir his değildir; olaya ilişkin belirtilere dayanmalı ve kararda gösterilmelidir.
Şüpheli olmayan başka bir kişinin de üstü, eşyası veya konutu aranabilir. Ancak bunun için aranan kişinin veya delilin orada bulunduğunu kabul ettirecek olayların varlığı gerekir. Şüphelinin bulunduğu ya da izlenirken girdiği yerler için bu sınırlama uygulanmaz (CMK m.117).
Adli arama ve önleme araması
Bu yazı, bir suç şüphesi üzerine yapılan adli aramayı anlatıyor. Suç işlenmesini önlemek amacıyla yapılan önleme araması ise 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu m.9'da düzenlenir ve farklı şartlara bağlıdır. Önleme araması kararıyla, suç şüphesi doğduktan sonra adli arama kararı alınmadan ayrıntılı arama yapılması uygulamada en sık tartışılan konulardan biridir.
Arama kararını kim verir?
| Aranacak yer | Kural | Gecikmesinde sakınca varsa | Savcıya ulaşılamazsa |
|---|---|---|---|
| Kişinin üstü, eşyası | Hâkim kararı | Savcının yazılı emri | Kolluk amirinin yazılı emri |
| Konut, işyeri, kamuya açık olmayan kapalı alan | Hâkim kararı | Savcının yazılı emri | Kolluk amiri emir veremez |
Kolluk amirinin yazılı emriyle yapılan aramanın sonuçları Cumhuriyet başsavcılığına derhâl bildirilir. Arama karar veya emrinde şu üç husus açıkça gösterilmelidir (CMK m.119/2):
- aramanın nedenini oluşturan fiil,
- aranacak kişi, konut veya diğer yerin adresi ya da eşya,
- karar veya emrin geçerli olacağı süre.
“Gecikmesinde sakınca” kavramı, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nde kabaca, derhâl işlem yapılmazsa delillerin kaybolacağı veya şüphelinin kaçacağı ya da kimliğinin tespit edilemeyeceği durumlar olarak tanımlanır. Bu, savcının hâkime başvurmadan karar vermesine imkân veren bir istisnadır. Hâkime ulaşmak için yeterli zaman varken “gecikmesinde sakınca” gerekçesiyle verilen emirler savunmada tartışılır.
Konutta ve işyerinde arama
Konut araması en sık itiraz konusu olan aramadır. Kanunun koyduğu güvenceler şunlar:
- Karar şartı: Hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emri. Kolluk amiri konut araması emri veremez.
- Tanık şartı: Savcı aramada hazır değilse, o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur (CMK m.119/4).
- Hazır bulunma: Yerin sahibi aramada bulunabilir; yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip bir hısmı, birlikte oturan biri veya komşusu hazır bulundurulur. Kişinin avukatının aramada bulunmasına engel olunamaz (CMK m.120).
- Gece yasağı: Konut, işyeri ve diğer kapalı yerlerde gece vakti arama yapılamaz. Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlar ve doğmasından bir saat öncesine kadar sürer (TCK m.6/1-e). Suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâller ve kaçan kişinin yeniden yakalanması bu yasağın istisnasıdır (CMK m.118).
- Belge hakkı: Aramanın sonunda istemeniz hâlinde aramanın hangi maddeye göre yapıldığını ve fiilin niteliğini gösteren bir belge ile el konulan eşyanın listesi verilir. Bir şey bulunamamışsa bu da belgeye yazılır (CMK m.121).
Aramada ele geçen belge ve kâğıtları inceleme yetkisi yalnızca savcıya ve hâkime aittir (CMK m.122). Kolluk, el koyduğu bir defteri veya yazışmayı kendi başına okuyup değerlendiremez. Belgelerin zilyedi kendi mührünü koyabilir ve mührün açılacağı incelemeye çağrılır.
Avukat bürosunda arama (CMK m.130)
Avukat büroları için daha sıkı bir rejim var. Büro ancak mahkeme kararıyla, kararda belirtilen olayla ilgili olarak ve Cumhuriyet savcısının denetiminde aranabilir. Gecikmesinde sakınca istisnası burada yoktur. Baro başkanı ya da onu temsil eden bir avukat aramada hazır bulunur.
El konulacak şeyin avukat ile müvekkili arasındaki mesleki ilişkiye ait olduğu ileri sürülerek karşı çıkılırsa, o şey ayrı bir zarfa konup mühürlenir. Soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme yirmi dört saat içinde karar verir. Mesleki ilişkiye ait olduğu anlaşılırsa derhâl avukata iade edilir ve işleme ait tutanaklar ortadan kaldırılır.
Bilgisayar ve telefon incelemesi (CMK m.134)
Telefon ve bilgisayar incelemesi artık neredeyse her ceza dosyasında karşımıza çıkıyor. CMK m.134 bunun için normal aramadan daha ağır şartlar arar:
- somut delillere dayanan kuvvetli şüphe,
- başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması,
- hâkim kararı; gecikmesinde sakınca varsa savcı kararı. Savcı kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur, hâkim de en geç yirmi dört saat içinde karar verir. Onay çıkmazsa alınan kopyalar ve çözümler derhâl imha edilir.
Şifre çözülemiyorsa ya da işlem uzun sürecekse cihaza el konulabilir; çözüm yapılıp kopya alındıktan sonra cihaz gecikmeden iade edilir. El koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır ve bu yedekten bir kopya şüpheliye veya vekiline verilir. İmaj kopyanın size verilip verilmediği, tutanakta mutlaka kontrol edilmesi gereken bir noktadır.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı
Anayasa Mahkemesi 12 Şubat 2026 tarihli kararıyla (E.2023/128, K.2026/36) CMK m.134'ü iptal etti. İptal kararı Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra, 25 Şubat 2027'de yürürlüğe girecek. Bu tarihe kadar madde uygulanıyor. Sonrası için yapılacak yasal düzenlemeyi takip etmek gerekiyor.
El koyma
İspat aracı olarak yararlı görülen ya da müsadereye konu olabilecek eşya ve değerler muhafaza altına alınır; bunları rızasıyla teslim etmeyen kişiden el koyma yoluyla alınır (CMK m.123). El koyma kararı da arama gibi hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca varsa savcının, ona ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle verilir (CMK m.127).
Bazı sınırlar var. Şüpheli ile tanıklıktan çekinebilecek yakınları arasındaki mektup ve belgelere, bu kişilerin elinde bulundukça el konulamaz (CMK m.126). El koyma işlemi suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir. Eşyasına el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir (CMK m.127/4).
Aralık 2025'te kanuna eklenen CMK m.128/A ile, nitelikli hırsızlık ve nitelikli dolandırıcılığın bazı hâlleri ile banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlarında, bankalar, ödeme kuruluşları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları suçta kullanılan hesabı kırk sekiz saate kadar askıya alabiliyor. Hesap sahibi askının kaldırılması için savcılığa başvurabiliyor; savcı yirmi dört saat içinde karar veriyor. Askıdaki tutara el koyma yine hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emriyle yapılıyor.
Tutanak ve iade
Arama ve el koyma tutanağına işlemi yapan kolluk görevlilerinin açık kimlikleri yazılır. El konulan eşyanın tam bir listesi çıkarılır, eşya resmî mühürle mühürlenir veya işaretlenir. El konulan eşyanın kıymeti de tespit edilir. Muhafazasına gerek kalmayan ya da müsadere edilmeyeceği anlaşılan eşya, savcı, hâkim veya mahkeme kararıyla geri verilir; iade isteminin reddine itiraz edilebilir (CMK m.131).
VARSAYIMSAL ÖRNEK
Çiğli'de oturan E hakkında dolandırıcılık şüphesiyle soruşturma yürütülmektedir. Kolluk sabah saatlerinde savcının yazılı emriyle eve gelir, telefonuna ve dizüstü bilgisayarına el koyar. Tutanakta komşulardan yalnızca biri imzacı olarak yer alır, cihazlardan alınan yedeğin bir kopyasının E'ye verildiğine dair bir kayıt yoktur.
Müdafi önce savcı emrinin yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulup sunulmadığını kontrol eder. Ardından iki kişi şartının yerine getirilmediğini ve imaj kopyanın verilmediğini tutanağa dayanarak ileri sürer, cihazların iadesini ister. Sonuç dosyaya göre değişir; ama bu kontrollerin ilk günlerde yapılması, sonraki aşamalarda delilin hukuka uygunluğunu tartışmayı kolaylaştırır.
Arama ve el koyma kararına itiraz
Hâkim tarafından verilen arama ve el koyma kararlarına itiraz edilebilir (CMK m.267). İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren hâkimliğe dilekçeyle yapılır. Sulh ceza hâkimliğinin bu kararlarına yapılan itirazı, o yerde birden fazla hâkimlik varsa numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği inceler (CMK m.268/3-a). İtiraz kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.
Savcının veya kolluğun yazılı emriyle yapılan işlemlerde ise ilk bakılacak yer, hâkim onayının süresinde alınıp alınmadığıdır. Onay alınmamışsa el koyma kendiliğinden kalkmış demektir. Onay kararı verilmişse bu karara karşı itiraz yoluna gidilebilir. Usule aykırı aramadan elde edilen delilin akıbeti ise ayrı bir konu; bunu hukuka aykırı delil yazısında anlattık.
Arama sırasında ve sonrasında sahip olduğunuz diğer haklar için şüpheli ve sanık hakları yazısına, soruşturmanın genel akışı için süreç rehberi aracına, terimlerin kısa açıklamaları için ceza hukuku sözlüğü sayfasına göz atabilirsiniz. Uyuşturucu dosyalarında aramanın nasıl tartışıldığını uyuşturucu ticareti suçu sayfasında da bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Polis kararsız olarak evime girebilir mi?
Adli arama için kural olarak hayır. Konut araması hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle yapılabilir; kolluk amirinin emri yetmez. Suçüstü gibi durumlarda yakalama amacıyla girilmesi ayrı değerlendirilir.
Arama kararını görmek isteyebilir miyim?
Kararın veya yazılı emrin varlığını ve kapsamını sormak hakkınızdır. Arama sonunda istemeniz hâlinde aramanın dayanağını ve el konulan eşyanın listesini gösteren belge size verilir (CMK m.121).
El konulan telefonum ne zaman iade edilir?
Kanun, şifre çözülüp gerekli kopyalar alındıktan sonra cihazın gecikmeden iade edilmesini öngörür (CMK m.134/2). Cihaz delil olarak saklanmaya devam ediyorsa ya da müsadere ihtimali varsa iade gecikebilir; bu durumda iade talebinde bulunabilir, reddine itiraz edebilirsiniz.
Aramada avukatım bulunabilir mi?
Evet. Kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz (CMK m.120/3). Ancak kanun avukat gelene kadar aramanın bekletilmesini zorunlu tutmaz; avukatınızı mümkün olan en kısa sürede haberdar etmek gerekir.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.116–134, m.267–268 (mevzuat.gov.tr)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.6/1-e (gece vakti tanımı) (mevzuat.gov.tr)
- 7571 sayılı Kanun (24 Aralık 2025) ile eklenen CMK m.128/A
- Anayasa Mahkemesinin 12/2/2026 tarihli, E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararı (CMK m.134'ün iptali; yürürlük 25/2/2027)
- Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği; 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu m.9
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir. Her dosyanın delil durumu ve usul özellikleri farklıdır; somut bir olayda sonuç, dosyanın kendi koşullarına göre değerlendirilir.
